Reisi'den akılda kalanlar: Jîna Emînî'nin katledilmesi, idamlar ve şiddet

img
İZMİR - Helikopter kazasında hayatını kaybeden İran Cumhurbaşkanı Reisi, binlerce kişinin idamı ve Jîna Emînî'nin katledilmesine karşı başlayan direnişe karşı tutumuyla akıllarda kaldı. 
 
İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi, Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, Tebriz Cuma İmamı El Haşim ve Doğu Azerbaycan Valisi Dr. Melik Rahmeti içerisinde bulunduğu helikopter dün saatlerinde Doğu Azerbaycan eyaletinde kaza yaptı. Kazada, 4 isim de yaşamını yitirdi. 2021 yılında İran Cumhurbaşkanı seçilen Reisi döneminde, ekonomik kriz, Jîna Emînî eylemleri, İsrail ile girilen çatışmalar ve Kürt düşmanlığı damgasını vurdu. 
 
ÖLÜM KOMİTESİ’NDE YER ALDI
 
14 Aralık 1960'ta Meşhed'de doğan Reisi, 1979'daki İran İslam Devrimi'nin ardından 1981'de Kereç savcısı olarak kariyerine başladı. Kısa sürede Tahran Başsavcı Vekilli olan Reisi, İran devrim lideri Humeyni'nin talimatıyla 1988 yılında hapisteki rejim muhaliflerinin idam kararını veren komitede yer aldı. Rejim muhalifleri tarafından "Ölüm komitesi" olarak adlandırılan 4 kişilik heyette yer alan Reisi, muhaliflerce "Katliam ayetullahı" olarak adlandırılıyor.  İdam kararlarını veren komitede yer aldığı dönemde yaklaşık 3 bin kişinin idam edildiği iddia ediliyor. Siyasi tutukluların idam edilmesinde ve 2009'daki sokak eylemlerinin bastırılmasında oynadığı rol nedeniyle Kasım 2019'da ABD tarafından yaptırım listesine alınan Reisi, idamlarda oynadığı rol hakkında ise hiçbir açıklama yapmadı.
 
Humeyni'nin ölümü sonrası Reisi, 1989-1994 yıllarında Tahran Başsavcısı, 1994-2004 arasında ise Devlet Denetleme Kurumu Başkanlığı yaptı. 2004'te Yargı Erki Başkanı Birinci Yardımcısı olan Reisi, 2014'de İran Genel Başsavcılığına, 2016'da ise Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbe ve Külliyesi Vakfı Başkanlığı'na getirildi. Mart 2019'da Yargı Erki Başkanı olan Reisi, 18 Haziran 2021'de yapılan seçimleri kazanarak, 8'inci İran Cumhurbaşkanı oldu. 
 
İDAMLAR 3 KATINA ÇIKTI
 
1988'deki "Ölüm komitesi" üyesi olarak da bilinen Reisi, Cumhurbaşkanı olduktan sonrada idamlarda büyük bir artış yaşandı. Norveç merkezli İran İnsan Hakları (IHR) ve Paris merkezli İdam Cezasına Karşı Birlikte (ECPM) tarafından ortak hazırlanan raporlara göre, Reisi'nin Cumhurbaşkanı olduğu 2021'de en az 333 kişi idam edilirken, bu sayı 2022'de 582, 2023'de 834'e çıktı. İdam cezalarında neredeyse 3 kat bir artış yaşanırken, bunların etnik ve dini azınlıklara yönelik olması da dikkat çekti. Kürt siyasi aktivistleri halka açık alanlarda idam eden rejim, yine 2023 yılında yaşanan idamlarda da Beluç halkını hedef aldı. 2023 raporuna göre idam edilen 834 kişiden 167'si Beluç. Beluç toplumunun İran nüfusunun yüzde 5'ine tekabül etmesine rağmen 2023 yılındaki toplam idamların yüzde 20'sini oluşturdu. 
 
EKONOMİK KRİZ EYLEMLERİNE ŞİDDET
 
Reisi, görev yaptığı süre zarfında iç ve dış siyasette saldırgan bir tutum izlerken, "Ekonomik krizle mücadele etme" vaadiyle kazandığı seçimlerin hemen ardından ekonomik kriz protestoları ile karşılaştı. 2022 Mayıs ayında ekmek ve makarna fiyatlarına yüksek oranda zam gelmesinin ardından İran'ın birçok kentinde sokak eylemleri başladı. Özellikle Huzistan eyaletinde etkili olan eylemler, rejim güçlerinin sert saldırıları ile karşılaştı. Kolluk ve devrim muhafızlarının saldırıları sonucu çok sayıda insan yaralandı, gözaltına alındı ve tutuklandı. Eylemlerin olduğu kentlerde internet tamamen kesildi, civar kentlerde bağlantı hızı zayıflatıldı. 
 
JÎNA EMÎNÎ PROTESTOLARINDAKİ ROLÜ
 
Bu eylemlerin hemen arkasından ise son yıllarda İran'da yaşanan en kitlesel gösterilere sahne oldu. İranlı Kürt Jîna Emînî, 13 Eylül 2022'de Tahran'da "Ahlak polisi" olarak bilinen irşad devriyeleri tarafından "Başörtü kurallarına uymadığı" gerekçesiyle gözaltına alındı ve uygulanan işkence sonucu 16 Eylül'de hayatını kaybetti. Jîna Emînî gözaltındayken ölümü, ülkede geniş çaplı bir protesto hareketinin kıvılcımı oldu. Kadınların başörtülerini yaktığı ve saçlarını kestiği görüntüler yayılırken, "Jin, jiyan, azadi" sloganı eylemlerin simgesi haline geldi. Jîna Emînî'nin ölümü sonrası açıklama yapan Reisi, “Ayaklanmalara katılanlarla kararlı bir şekilde baş edilecek, bu halkın talebi” diye konuşmuştu. Jîna Emînî’nin öldürülmesinin ardından ülke geneline yayılan protestolarda sert bir tutum izleyen Reisi, eylemlerin kolluk kuvvetleri tarafından bastırılması yönünde talimat verdi. Aylar süren protestolarda BM rakamlarına göre 551 protestocu güvenlik güçleri tarafından katledildi. 20 binden fazla protestocu gözaltına alındı, 9 kişi idam edildi.
 
BAŞÖRTÜ YASASI SUNDU
 
Ülke içindeki sert tutumuna devam eden Reisi, tam da Jîna Emînî’nin katledilmesinin birinci yıl dönümünde, İran Meclisi'ne “İffet ve Başörtüsü Kültürünün Desteklenmesi” yasa tasarısını sundu. 20 Eylül 2023'te Meclis’te kabul edilen yasa ile zorunlu başörtüsü yasası ihlallerine karşı para cezası, bankacılık hizmetlerinin engellenmesi ve adli işlem öngören yasayı onayladı. 
 
ORTADOĞU POLİTİKASI 
 
İç siyasette sert tutumu ile bilinen Reisi’nin döneminde Ortadoğu'da da gerilim sürekli tırmandı. Suriye, Irak ve Yemen'de etkinliğini sürdüren Reisi döneminde İran, tarihinde ilk kez İsrail’e doğrudan ve açık bir şekilde saldırdı. 1 Nisan 2024'te İsrail'in Suriye'de İran büyükelçiliğine saldırması sonrası 13 Nisan 2024'te İran, insansız hava araçları ve füzeler ile İsrail'e saldırı düzenledi. "Sadık Vaat Harekâtı" adı verilen hareket sonrası İsrail de İran'a saldırı düzenledi. Reisi bu saldırılar sonrasında Amerika ve İsrail'e karşı duruşlarının halktan her geçen gün daha fazla destek aldığını iddia etti. Filistin meselesinde de İsrail'e karşı sert söylemleri ile bilinen Reisi, helikopterinin düşmesinden saatler önce Filistinlilere verdiği desteği bir kez daha vurgulayan Reisi, “Filistin, Müslüman dünyasının ilk meselesidir” dedi.
 
NORMALLEŞME ADIMLARI
 
Mart 2023’te bölgedeki rakibi Suudi Arabistan ile arasını düzeltmek için adım attı. Fakat 7 Ekim’de Hamas’ın İsrail’e karşı başlattığı Aksa Tufanı Operasyonu ve İsrail’in Gazze’ye saldırıları bölgeyi yeni bir denklemin içerisine sürükledi. Lübnan’da Hizbullah, Yemen’de Husiler ve Irak ile Suriye’de çeşitli silahlı gruplar, İran’ın dahil olduğu çatışma potansiyelinin geniş bir alana yayılmasını beraberinde getirdi. Fakat yine de Suudi Arabistan ve Mısır ile yaptığı görüşmelerle normalleşme sürecine girdi. Türkiye ile de girdiği sıkı ilişkilerle bilinen Reisi 24 Ocak'ta Türkiye'de görüştüğü Cumhurbaşkanı Erdoğan ile 10 maddelik başta Karma Ekonomik Komisyon, güvenlik, ulaştırma, gümrük, sınır ve tarım alanlarında işbirliğine dair anlaşma imzaladı. 
 
İYİ ANILMADI
 
Öte yandan Reisi'nin ölümünün ardından birçok sanal medya platformunda insan hakları savunucuları ve kadın örgütleri, İran'daki idamlar ve kadınlara yönelik baskılar anımsatan paylaşımlarda bulundu. 

Diğer başlıklar

19/06/2024
22:20 Mawa’da çatışma: 2 kişi yaşamını yitirdi
21:58 Binarê Qendîl’e saldırı
21:43 İsviçre’nin 3 kentinden CPT’ye yüzlerce mektup
21:24 Nöbet eylemleri 16’ncı gününde: Kayyım sen kimsin?
21:02 İstanbul’da kayyım nöbeti: AKP’ye karşı mücadeleyi büyütelim
20:48 Hayvanlar için 27 gündür eylemdeler
20:39 Ege ormanları yanıyor
19:33 Öğretmenler 25 gündür eylemde
18:23 Ada sakinleri: Azmanbüsleri istemiyoruz
17:51 Çanakkale’deki orman yangını kontrol altına alındı
17:43 Dîlok’ta bir çocuk boğuldu
16:29 Wan Büyükşehir Belediyesi’nde bayramlaşma
16:09 İstanbul’da kayyıma tepki mitingi düzenlenecek
15:29 Ağrı Dağı’nda askeri operasyon
15:25 Çanakkale’de yangın sonrası tarihi alanın güney hattı açıldı
14:47 Rusya ve Kuzey Kore arasından 'saldırı karşısında destek' anlaşması imzalandı
14:37 Wan'daki mazbata kararını veren hakim terfi ettirildi
14:33 Heskîf’in Mawa Bölgesi’nde askeri operasyon sonrası çatışma
14:20 Koçyiğit: Ne olursa olsun kazanacağız
12:21 Prof. Louis Lemkow: Öcalan siyasi bir mahkum özgür olmalı
10:50 Dikili yangını kontrol altına alındı
10:25 Feministlerin gündemi ‘kadın dostu kentler’ için ortak mücadele
10:00 İstanbul'da vapura 'kayyum defol' pankartı asıldı
09:59 Sanatçılar: Kayyıma karşı ses çıkarmalıyız
09:45 Avrupa Konseyi: Kavala ve Demirtaş serbest bırakılsın
09:29 Çanakkale’deki orman yangını ikinci gününde
09:12 Tutsaklar Abdullah Öcalan’ın özgürlüğü için eylemde
09:12 Gençler de eski bayramları arıyor!
09:10 'Öldürme' yasasına tepki: Çözüm değil
09:07 İhlaller çocuklarda travmaya neden oluyor
09:03 Kadınlardan 'ücretsiz HPV aşısı' kampanyası
09:01 Wan'da buruk bayramlaşma: Tutsaklardan haber alamıyoruz
09:00 19 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
08:57 Rize'de kadın katliamı: Jandarma Komutanı tutuklandı
08:07 Tuzla’daki yangın 7 saatte söndürüldü
18/06/2024
23:37 'Noam Chomsky hayatını kaybetmedi'
23:28 İran’daki depremde 4 kişi hayatını kaybetti
21:57 Kayyıma karşı direniş sürüyor
21:39 'Öldürme' yasasına karşı nöbet 26'ncı gününde
21:01 Binarê Qendîl'de bombardıman sonrası yangın
20:20 Feminist kadınlar kayyım tahribatlarını açıkladı
19:57 Kadınlar irade gaspına karşı nöbette: Kayyıma geçit yok
19:21 Sanatçı Erincin: Kayyım seçme ve seçilme hakkına darbedir
18:55 Aksakal mezarı başında anıldı
18:13 Çanakale’de yangın
18:09 Bakırhan: Mûş hak ettiği hizmete kavuşacak
17:34 Hatimoğulları: AKP’nin 'normalleşme' mumu Hakkari’de söndü
17:08 Fabrikadaki yangın ormanlık alana sıçradı
17:00 6 ayda en az 833 saldırı
16:37 Nergis Muhammedi’ye hapis cezası
16:31 Mezranın ceşmesi kamerayla izleniyor: Yaşam alanımız taciz ediliyor
16:06 İstanbul'da barajların doluluk oranında düşüş
16:02 Erdexan'de dolu yağışı trafiği olumsuz etkiledi
15:59 Batman Çay’ına giren genç yaşamını yitirdi
15:37 Giresun'da maden tepkisi: İliç olmak istemiyoruz
14:53 Oyuncu Kazak'tan İmamoğlu'na 'Adalar' mektubu
14:34 Kayıp Gamze Akar bulundu
14:16 Tuzla’da fabrikada yangın
14:09 Agirî eski Belediye Eşbaşkanı Kubilay tahliye edildi
13:35 RES türbinleri için 36 bin ağaç kesilecek
13:32 'Bir şeyin yok' denilerek koğuşa gönderilen adli tutuklu yaşamını yitirdi
12:51 115 aydından kayyıma ortak tepki: Seçme ve seçilme hakkı dokunulmazdır
12:09 Musa Anter Gazetecilik Ödülleri için başvurular başladı
10:33 İtalya açıklarında iki tekne battı: 11 ölü, 60'tan fazla kayıp
10:11 Berlin'de 'Abdullah Öcalan ile diyalog günleri' etkinliği
09:54 Paramiliter gruplar Efrîn'de bir yurttaşı daha kaçırdı
09:23 Yangında mahsur kalan kadın ve çocuğu yaşamını yitirdi
09:21 24 saatte 824 kaza: 6 kişi yaşamını yitirdi
09:05 'Çifte standart' uygulama sürüyor: Tutsakların yaşamı tehlikede
09:05 ÖHD'li Işık'tan tecrit tepkisi: Mesleki faaliyetlerimiz engelleniyor
09:03 Tutsak Altınörs: Demokratik cumhuriyet işçi sınıfıyla Kürtlerin ortak paydası
09:03 Cezaevlerinde 'Abdullah Öcalan'a özgürlük' eylemi
09:01 'Hububat fiyatları revize edilsin' talebi
09:00 18 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
08:15 Cinsel taciz faili öğretmen tutuklandı
08:10 Ordu'da gıda zehirlenmesi: 75 kişi hastaneye başvurdu
07:58 İsrail'den Nusayrat Mülteci Kampı'na saldırı: 7 kişi yaşamını yitirdi
17/06/2024
22:07 İstanbul'daki kayyım protestosunda İmralı tecridine tepki
21:45 Kayyıma karşı nöbetlerde Poyraz anması
20:45 İzmir'deki yangınlar kontrol altına alındı
19:53 Bigadiç ve Ayvacık'ta orman yangını
18:46 Erdoğan'dan ittifak ve erken seçime dair açıklama
17:59 Efrîn'de 2 kardeş kaçırıldı
17:16 Ekvador'da heyelan: 6 ölü, çok sayıda kayıp
17:07 Belediye ziyaretlerinde 'halkçı belediyecilik' vurgusu
16:29 Türkiye’de en az güvenilen medya kuruluşları
15:53 İzmir'de orman yangını
15:25 CHP İl Başkan Yardımcısı: Zulmü birlikte mücadeleyle aşabiliriz
15:24 Oyuncu Esen’den kayyım tepkisi
14:55 Bayram ziyaretinde Deniz Poyraz unutulmadı
14:32 Riha ve Semsûr'da şüpheli çocuk ölümleri
12:53 CHP ve Gelecek Partisi'nden DEM Parti'ye bayram ziyareti: Gündem kayyım
12:37 Deniz Poyraz mezarı başında anıldı
12:01 Türkiye İnsan Hakları Vakfı'na 2023 yılında 781 başvuru
11:58 Reuters: Netanyahu savaş kabinesini feshetti
10:26 Polis evli olduğu kadını ve çocuğunu katletti
10:00 Gazeteci Aykol bilgisi dışında AKP'ye üye yapıldı
09:59 Bayram tatilinin ikinci günü: 11 ölü, bin 295 yaralı
09:11 Tutsaklar Abdullah Öcalan'ın özgürlüğü için eylemde
09:09 Yürekli: BM’nin ‘İmralı’da işkence var’ demesine AK, CPT ve AİHM tarafsız kalamaz
09:07 Avrupa'da sağ neden yükselişte?
09:05 Verimli topraklarda tarım riskte
09:03 DNA sonucu aileye bildirilmedi: 4 yıldır oğlunun cenazesini istiyor
09:00 Kadınların gündemi saldırılara karşı ortak mücadele
09:00 17 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
08:43 Küresel rapor: Haber okuyanların sayısı azalıyor
16/06/2024
22:53 Bayramın ilk gününde 16 bin kişi kesim sırasında yaralandı
21:58 İrade gaspına karşı nöbette konser etkinliği
21:27 Hayvanlar için nöbet eylemi 24’üncü gününde
20:42 Meletî'de 4.4 büyüklüğünde deprem
20:30 Öğretmenlerin nöbeti bayramda da devam etti
19:52 Metîna'ya hava saldırısı
19:39 Gürcistan'da art arda deprem
18:18 Elbak'ta uçuruma atlayan 28 koyun öldü
18:05 Eğitim Sen'den Tekin'e tepki
17:12 DAİŞ saldırısında 4 asker hayatını kaybetti
16:59 Hatimoğulları: Şikayet etmeden hizmet üreteceğiz
16:35 Bakırhan Agirî'de belediyeleri ziyaret etti
14:26 Sanatçı Demircioğlu ve Aydın’dan kayyım tepkisi: Faşizmdir
13:41 Şirnexliler kayyım nöbetinde bayramlaştı
13:24 İstanbul'daki mezarlık ziyaretinde mücadeleyi yükseltme sözü
12:50 Karabük Cezaevi’nde polis baskını: Koğuşlar 10 saat arandı
12:36 Deniz Poyraz mezarı başında anılacak
11:28 Cezaevi görevlilerini rehin alan DAİŞ'liler öldürüldü
09:57 Vedat Aydın mezarı başında anıldı
09:55 Bayram tatilinin birinci günü: 852 kaza, 5 ölü
09:26 Eskişehir'de erkek şiddeti: 1 kadın, 1 çocuk katledildi
09:21 Tutsakların ‘özgürlük’ eylemi sürüyor
09:18 Ağır hasta tutsak Ayık'a dair talepler kabul edilmiyor
09:15 Jin dergi 'Doğa-kadın sömürüsüne ekolojik yaklaşım' başlığıyla yayında
09:10 ‘Kadının soyadı’ düzenlemesine tepki: Kazanılmış haklar hedefte
09:04 Gazeteci Mervan: Tecrit sonu uçurum olan bir sokaktır
09:03 Aktar: Mahkeme üzerine düşen rolü oynadı
Batı: Politik cinayetlerde cezasızlık gelenek haline geldi
09:00 Bıraktığı miras kadınların mücadelesine ışık tutuyor
09:00 16 HAZİRAN 2024 GÜNDEMİ
00:00 Özerk Yönetim’den Kurban Bayramı mesajı
15/06/2024
23:56 İzmir'de yangın: Bir mahalle tahliye edildi
22:38 İlahiyatçı İhsan Eliaçık: Kayyım atamaları en büyük zulümdür
21:39 Kayyım nöbeti: Halk sorunlarını anlattı
18:55 Öğretmenler 21 gündür eylemde
18:51 Birçok kentte mezarlık ziyaretleri
18:19 30 yıllık tutsak Özhan tahliye edildi
18:13 İran-İsveç arasında tutuklu takası
18:01 Hatimoğulları Riha'da belediyeleri ziyaret etti
17:37 Arazi kavgasında bir kişi yaşamını yitirdi
17:02 Bakırhan’dan Îdîr ve Halfeli belediyelerine ziyaret
15:40 Tahliyesi engellenen 32 yıllık hasta tutsak için özgürlük talebi
15:12 Erdoğan: İade-i ziyaretimizi hazmedemediler
14:56 Tahrip edilen mezarlığa bayram ziyareti
14:55 Katledilen Şenyaşarlar anıldı: Emine ananın feryadını duyun